A literatura como profecía (2)

‘A realidade esencial’, de Eduardo Moreiras.

Xesús González Gómez.

En 1970, na colección de poesía ‘Salnés’, da editorial Galaxia, apareceu o número 28, ocupado por Os nobres carreiros, de Eduardo Moreiras, con portada e ilustracións interiores de Laxeiro. Moreiras, hoxe case que esquecido, un nome que como os de Silvio Santiago, Ramón de Valenzuela, Camilo Gonsar, Anxo Rei Ballesteros, Ramiro Fonte ou mesmo Domingo García-Sabell, nunca sae nas «quinielas» para o denominado Día das letras galegas^[1] –non engadimos o nome de Jenaro Mariñas del Valle, porque, ao morrer lusista, o ten máis que «fotut», que diría un catalán, pero con máis merecementos que moita/os da/os convocada/os nos últimos 15 anos. Podía engadir máis nomes merecentes de tal día, pero, para que. Día ao que haberá que ir pensando en cambiarlle o nome. Porque o que menos conta para nomear a ou o homenaxeada/o é a literatura, é dicir, as letras (véxase a tal efecto o escrito de César Lorenzo Gil nesta mesma web.)

Moreiras é un bo poeta, non é un mal narrador e foi un excelente diarista, malia que algunhas das súas opinións non son de recibo. E Os nobres carreiros é un bo, por non dicir case que excelente libro de poesía. Chamou, no seu día, a atención, mais non demasiado. Neste libro, neste poemario, hai un poema que un non sabe se cualificalo de profético ou de testemuñal. Velaí o poema:

GALICIA ANO CERO

Daquil pobo que un día

foi sorriso de amor

no colo da terra namorada,

daquil pobo sotil, rexo

embaído de estrelas

e ritmos de augas puras,

xa non queda nada.

Xentes alleas, envexosas,

catando a resistencia

feble, pouquiño a pouco

desviaron os regueiros,

trabucaron os nomes enxebres

i as sinales das rutas,

derrubaron as cruces de pedra

pra que ninguén poidera

vivir sobor da morte.

Unha man de ferro apertóu

xusto a gorxa delicada

i a raza voltou a parir

en soidade froles estériles.

Foi o comezo. Despóis,

acurrunchado antre ríos

vagorosos que van soñando

ca soidade na mar,

aquil pobo tan vello

que soio vivía para lembrar

desaparescéu na noite

coma unha luz que esmorece.

Agora, sin historia, ceibe

ao fin, camiña nas escumas

da outra orela sin tempo.

I o ceo, caladiño, resprandece.

(p. 79-80)

Dubidei en cualificar este poema entre profético e testemuñal; para esta miña dúbida baséome nun poema do propio Moreiras publicado en Paisaxe en rocha viva (Galaxia, 1958), un poema titulado «Galicia 57», en que se poden ler versos como os seguintes:

[…]

Galicia 57 pensativa, agarda. ¿O milagre do día?

¿Outos aturuxos que convocan de lonxe

un agallopar de sinais co cume ispido?

Non chora porque as bágoas dos débiles

Son pingas de luz na brandura do sono.

Son escumas sulagadas, follas secas

[…]

Cada cousa meresce ollarse tal cal é,

Galicia nascéu pra a concencia da liberdade

[…]

Agora apousa nun camiño de soidade

[…]

Alí agarda.

Un camiño que vai dos homes prá espranza.

«Galicia 1957» é un poema esperanzado, inzado de esperanza. O poeta, no fondo, apela ao pensamento (irmán da acción, e el, ao escribir en galego naqueles anos xa actuaba) para agardar un futuro máis, digamos, luminoso, digno dese pensamento, digno desa acción. En troques, «Galicia ano cero» é un poema que deita desesperanza por todas as partes, talvez sexa esa desesperanza (55 anos despois) á que temos que recorrer hoxe para poder continuar, porque o optimismo está máis que fóra de lugar. Como, en realidade, os poetas-profeta.

[1] Iso sen contar unha importante cantidade de «segundóns», ou de «colectivos» (como as que lle dedicaron este ano) que nunca serán homenaxeados, algúns deles con moitos máis méritos (cívicos e literarios) que moitas/os que até hoxe foron protagonistas de tal día: Xosé Lesta Meis, Xosé Ramón e Fernandez Oxea (Ben-Cho-sei), Ken Keirades, etc. E postos a facer homenaxes a «colectivos», que tal un de curas: Xesús Carro García, Xosé Chao Rego, Paulino Pedret Casado, Avelino Gímez Ledo, Anxo Araúxo Iglesias e Xosé Alvilares Moure»; outro de sagas familiares: Uxío Carré Aldao, Uxío Carré Alvarellos, Leandro Carré Alvarellos, Luís Carré Alvarellos; familia Casado, infelizmente só dous nomes: Manuel Casado Nieto e Xoán Manuel Casado –mellor poeta que o 90% dos poetas galegos que adoitan saír nas antoloxías en que el debería entrar e nunca aparece, e narrador que alguén, algún día, descubrirá; outro día podían dedicarllo aos ensaístas: Rof Carballo, Fernández de la Vega e Victoria Armesto (e, mesmo, incluír a Domingo García-Sabell, ou a Xosé Manuel López Nogueira e Ramón Lugrís) etc.