‘Asasinato na casa rosa’, louvado sexa o Deus ex machina

César Lorenzo Gil.

O empresario Ulises Villamor contrata a Iria Santaclara, inspectora de policía en excedencia para coidar do seu home, Ángel, para que investigue quen matou a súa muller, Rosa Piñeiro (a Rosa da casa rosa) catro anos antes, ao inicio da pandemia, na propia casa e rodeada dos seus tres fillos. Como Villamor é dono dun emporio sanitario, Santaclara acepta en troca de que o seu marido poida acceder a un tratamento nunha elitista clínica alemá. Como a investigación se complica, a inspectora acode ao comisario xubilado César (nun momento aparece coo Elías) Araújo para que lle bote unha man. Mentres intentan descubrir o misterio, outra morte violenta tinxirá de sangue a casa rosada.

Segundo a nota de agradecementos da autora, esta é a primeira novela dunha serie que se vai titular ‘Os crimes de Loeiro’, protagonizada por esta parella de investigadores. O modelo non é novo; Portabales xa fixera o mesmo con Abad e Barroso nunha serie anterior.

En realidade, non hai grandes novidades a respecto daqueloutras obras, máis alá do cambio de nomes dos protagonistas e trocar a atmosfera compostelá pola luz de Loira, Marín, aquí convertida en Loeiro. Os mesmos vimbios que armaban, por exemplo, O home que matou a Antía Morgade, están presentes tamén aquí. Personaxes arquetípicos e planos, trama inverosímil e reiterativa e un non-estilo literario aínda menos traballado ca en libros anteriores. E o máis importante: un deux ex machina que aparece sempre no momento oportuno para resolver todos os nós narrativos. Nesta novela, ese recurso a que as cousas pasen “porque teñen que pasar e a comenencia da autora” faise tan evidente que por momentos até parece que é ela, divina man sempre invisible, a auténtica protagonista e toda a novela unha homenaxe profunda, velada no enredo de telenovela turca que se nos revela na superficie.

A voz narrativa vai cambiando como faga falta. Aínda que empeza sendo omnisciente, pero sempre acompañando a Santaclara ou, en menor medida, a Araújo, despois viaxa ao pasado para intentar contextualizar o miolo da novela ou asiste a escenas onde os investigadores non están, para así axudarlle a quen le a fixar a ruta de interpretación dos feitos.

Chama a atención a inconsistencia dos personaxes. Nun diálogo, Araújo dille a Santaclara que é a persoa con máis sentido do humor que coñece (p. 310); o curioso é que a inspectora non fixera graza nas 309 páxinas anteriores. E pode ser que a doenza grave do seu home teña algo que ver, pero coma este hai moitos casos. O carácter dos personaxes non se manifesta nos seus actos, senón na voz da autora.

As referencias a Agatha Christie son moitas (unha cita da inglesa abre a novela), pero en todo caso esta é unha copia mala dunha escritora da que hai pouco se celebrou o seu centenario. Pode un libro vivir dun eco tan rancio? Pode. Porque malia certas descricións, máis propias de Turismo de Galicia que dunha novela, das belezas e bondades das rías Baixas, o escenario de cartón-pedra de Asasinato na casa rosa bebe do imaxinario das teleseries estadounidenses aleitadas polos enredos de Christie, sobre todo no desenvolvemento dramático e no deseño dos personaxes. É todo unha especie de copia paupérrima da película Knives Out, de Rian Johnson, sen sentido do humor nin xiros inesperados, só con clixés e tópicos (ultarrico autoritario, fillo vividor, filla entregada ao seu traballo, fillo ao que lle falta unha fervura, nora trepas, au pair aparentemente aproveitada, criada fidelísima… A restra de tópicos chega a todos os niveis. Hai unha escena na que Santaclara visita os consogros de Villamor, traballadores que viven nunha casa no Porriño. O retrato do home (con pantalón de tergal e camiseta de asas branca) vale tanto para a década do 2020 coma para a do 1990. Onde se compra hoxe ese famoso tergal?

Até temos unha veciña rexoubeira, unha especie de Miss Marple relegada a secundaria de luxo (cuxa función nutricia para a trama é divina, xa saben) que Portabales tivo a brillante idea de bautizar como Gestapo, toma banalidade do mal! Como para collerlle cariño á auténtica sabuxa desta historia.

A novela vai calcando nos mesmos elementos narrativos até facelos tan evidentes que a historia mesmo se pode seguir somnámbulo para finalmente rematar o conto louvando o deus salvador, convencéndonos que para tal final eran escusadas máis de 400 páxinas e prometendo que na seguinte entrega haberá máis malabares con mazas acolchadas, maxia potaxia con moitas portas secretas polas que poida fuxir a verosemellanza da historia.

Outra volta, a expresión literaria non mellora as eivas da trama. Os diálogos, onde se sustenta o 90% da obra, están copiados ao oído da peor dobraxe televisiva : “Oh, veña…” (calco do inglés, “Oh, c’mon). Algunhas expresións galegas están escollidas ao chou. Nun momento dado falan de que unha das personaxes é alta e delgada coma o pau dun galiñeiro. Mais cando alguén galegofalante usa esa expresión non é para referirse á súa silueta lanzal, senón a que está cheo de merda. Úsase mal a expresión “non ter dúbida” e hai moita fraseoloxía castelá sen traducir: visto e non visto, bailar a auga… Despois de ler esta novela, un pregúntase como o galego puido subsistir tantos séculos sen o empréstimo joder, que por se serve de algo pode substituírse polos xenuínos: fódase, hai que foderse, home non me fodas, merda, cona, hostia, carallo, a quen se lle conte…

♦ Asasinato na casa rosa, de Arantza Portabales. Galaxia, 2025. 416 páxinas. ♠21,40€