BiosBardia

O país dos libros en galego

Catro viaxes de Elena Fahlbusch. Capítulo doce

Cámara de cinema. PX HERE.

Damián Guede.

Que a rodaxe estivera achegándose ao seu fin non fixo senón aumentar a presión sobre Ana. Seguramente, tamén sobre o resto das persoas involucradas. Cando menos así e como o percibía a axudante de dirección, nunha análise na que non tiña moi claro en que medida a realidade era moldeada segundo marcase o seu punto de vista. Afeita a unha maneira de entender o traballo como unha ocupación na que a única dirección posible era a que a movía (e, con ela, as tarefas que tiña encomendadas) cara adiante, a reflexión sobre o xa acontecido apenas ocupaba lugar. Porén, era consciente dos acontecementos aos que houbera que facer fronte desde o comezo da filmación de Catro viaxes de Elena Fahlbusch. A morte de Neto, a posible cancelación da película, o accidente de Alicia e Sofía… E a efervescencia externa.

Non era Ana quen tiña que tratar con iso, pero tamén ela sentía o eco da expectación que a gravación xeraba máis alá do equipo. Inmersa en xornadas que esixían un extraordinario aporte de enerxía, apenas dispuña de tempo nin de folgos para adicar aos comentarios que suscitaba o filme. Non obstante, unha parte destes acababa chegándolle. A obra definitiva de Roberto Giao, que era o mesmo que dicir a obra definitiva da xeración de cineastas que revolucionara o cine galego e representaran un foco de creatividade inevitable no panorama europeo. Quizais a derradeira, logo do anuncio en plena rodaxe.

En certas ocasións, ao poder adicar uns intres a mirala, desexaba ser Sofía. A actriz era a última persoa de quen diría que aquela forza exterior que puxaba á maneira dunha bruma invisible a afectaba. Desexaba ser quen de concentrar a súa mente nunha actividade e de facelo de maneira completa, tal como vía no desempeño de Sofía. Era algo que observaba calquera que lle prestara atención. Desde logo, calquera membro do equipo que compartira algunha xornada de traballo con ela.

Ese anhelo volveu ao pensamento de Ana a mañá na que rodaban a escena 87. A mesma mañá na que Saúl, a bastantes quilómetros de distancia, descubría un vulto nun dos lados do seu pescozo. Comprobaba, diante do espello do baño, o achado e non dicía nada a ninguén. Coa esperanza inocente, seguro, de que por algún motivo descoñecido, o mesmo proceso biolóxico que o fixera aparecer daríao por desaparecido ao día seguinte. Ou ao seguinte do seguinte. Iso imaxinaba Ana que tería pensado. A viaxe na memoria era, para ela, viaxar como quen segue un mapa. Algo que facía con facilidade despois de acumular unha experiencia que xa contaba por décadas. O costume de tomar nota detallada de cada actividade e de distribuílas con efectividade ao longo dos días ía configurando unha rede na que a axudante de dirección se somerxía como quen o considera un medio natural. A práctica facía o resto. Cos anos desenvolvera unha capacidade extraordinaria para axendar mentalmente a distribución cronolóxica dos acontecementos nos que participaba ou que, dalgún xeito, debía xestionar. A consulta das anotacións en cadernos ou plans de rodaxe era unicamente a confirmación da situación que propuña a súa memoria. En máis dunha ocasión esa capacidade fóralle louvada como un magnífico exercicio cerebral. Volvería a esa mañá semanas máis tarde, nunha innecesaria procura do lugar no que se atopaba ela no momento en que o seu fillo, segundo o relato exhaustivo ante o médico, lembraba o primeiro contacto co vulto.

Outra das secuencias de estrada. Despois de reunirse con Alma e comprobar o cronograma diario, Ana dirixiuse ao xefe de son coa intención de falarlle do apuro que Héctor e Roberto lle transmitiran. Para cumprir coa orde de rodaxe habería que gravar as dúas seguintes escenas seguindo escrupulosamente o tempo previsto. Mellorándoo, a ser posible. A previsión de nebulosidade iría complicando a tarde máis rápido do que pensaban e iso puña en dúbida a última escena planificada. Oleg funcionaba como un bálsamo dentro do equilibrio tenso de movementos durante a maioría das xornadas. Recibía as indicacións sen cuestionalas e semellaba máis cómodo entre aparellos que conversando. Daba a sensación de entender o seu papel no equipo como un mecanismo que tiña por obxectivo unicamente solucionar o deseño de son. Sen modificar o resto dos elementos. Pero era algo que afrontaba sen molestia.

Cara a el camiñaba Ana cando reparou en Sofía. A actriz estaba sentada a carón da estrada, nunha pedra dunha formación rochosa que se estendía ao longo de varios metros. Nunha parte desta, a superficie plana e a diferenza de altura co resto daban unha certa sensación de comodidade. Alí sentara Sofía, que tiña nas mans o guión e, a un costado, un vaso. Café, seguramente. Esa capacidade de concentración que parecía obviar o mundo que tiña arredor, pero co que tampouco daba a impresión de estar enfrontada. O desexo volveu ao pensamento de Ana. Noutro planeta, algo así. Era como se habitara noutro planeta e , por algún motivo, non lle quedara máis remedio que pasar polo noso. A poucos metros de distancia, deitado nunha lixeira inclinación do terreo, estaba Luc.

Deu o recado a Olegario e achegouse a Sofía, que non esperaba compañía. Iso pensou Ana ao ver a expresión de estrañeza leve que mostrou a actriz ao decatarse da presenza desta. Non deixaba de parecerlle sorprendente, en certa medida, a transparencia que esta deixaba ver no trato cos demais. Unha transparencia sutil, ou cando menos non especialmente marcada, recoñecible a ollos de alguén observador. Outra cualidade que a afastaba do común.

—Tratamos de axustarnos ao orzamento, pero aínda temos suficiente para cadeiras—dixo Ana, forzando o sorriso.

—Xa, xa. Alma sempre me prepara un recuncho cómodo, pero agora prefería saír un pouco do barullo—Sofía respondeu esforzándose na amabilidade.

—Ningún problema. Ademais, a pedra está morna, tes un asento calefactado—dixo Ana, aproveitando o comentario para apoiarse, primeiro, e sentar, despois—. O certo é que non se está nada mal.

Como resposta obtivo un aceno que parecía un intento afable de responder á camaradería.

—Se precisas algo, xa sabes que podes falar con calquera de nós—dixo Ana.

—Estou ben, grazas.

Esta vez foi a axudante de dirección quen botou man dun xesto, asentindo e mostrando un sorriso, como resposta.

—A verdade é que facedes todo bastante cómodo.

A intervención de Sofía colleu a Ana por sorpresa, pouco afeita á corrección social como trazo de personalidade na actriz.

—Grazas. É un alivio que o vexas así—detívose uns segundos antes de decidirse a facerlle unha pregunta—. Por certo, como o levas?

—Como levo o que?

Unha illa. Definitivamente, pensou Ana.

—A rodaxe. O papel de Elena. Todo.

—Ah. Pois non sabería que dicirche.

A sensación de Ana foi a de estar ante alguén que recibe esa pregunta por primeira vez.

—É que…coido que non sei moi ben como é levalo ben, sabes?—dixo Sofía, despois de pensalo durante uns intres.

—Vaia.

—Si. Ou sexa, non sei, é que nunca o formulei dese modo—de novo se detivo un pouco antes de continuar—. Pode que só entenda como normal levalo mal.

Dixo isto último mirando a Ana directamente e sen apartar a vista dos seus ollos.

—É a maneira en que o fixen desde que comecei—seguiu Sofía— e tampouco sei se responde a algún método de interpretación. Nunca fun a clases.

—É outro modo de afrontar a profesión. A experiencia iríache facendo atopar a túa forma de facelo, supoño.

—Non estou moi segura diso, sabes?

Ana gardou silencio, en parte polo inesperado da reflexión.

—Creo que xa o fixen así a primeira vez que actuei. Non acabo de atopar moita diferenza entre como abordei ese papel e o que fago agora con Elena. Non sei se me explico ben.

—Explícaste, si. Aínda que non deixa de ser curioso. Soemos gañar recursos co acumulado na profesión, non che parece? No voso caso, supoño que cada personaxe vai engadindo matices á vosa paleta de recursos.

Sofía prestaba toda a atención ao que dicía Ana, que seguiu falando.

—Os anos fan que un teña máis seguridade ante a cámara, ou polo menos iso é o que teño oído noutros actores. Eu diría que moitos manexan mellor a súa expresión corporal ao levar tempo no oficio, pero supoño que cadaquén o entende ao seu modo.

—Non estou segura de que sexa o meu caso. Se cadra o que vexo co paso do tempo son, máis ben, prexuízos. Afíxenme a saír a camiñar, por exemplo, porque noto que ás veces doen as articulacións. E xa teño que usar gafas para ler—dixo mentres sinalaba coa man á súa dereita—. Cousas así.

Sofía tiña a un lado dous libros, un enriba do outro. Sobre o de arriba había uns lentes de pasta negra. Dos libros sobresaían unha chea de anacos de papeis adhesivos de cores, dos que se adoitan usar para sinalar algo que un precisa lembrar.

—Os teus pais viven?

A pregunta sorprendeu a Ana.

—Como dis?—acertou a dicir.

—Desculpa, non sei se che parece mal que pregunte.

—Se meus pais están vivos?

—Si. Pero se non queres, non…

—Non pasa nada, tranquila. Meu pai vive. Ten setenta e nove. Miña nai morreu hai oito anos.

—Ah—Sofía esperou un pouco antes de falar de novo, nun esforzo un tanto forzado por manter a cortesía social—Podo preguntarche algo?

—Adiante.

—De que morreu túa nai?

—Un aneurisma. Foi algo moi rápido.

—Vale. E ti estabas…?

—Con ela? Non. A min avisáronme, xa estaba morta cando cheguei.

—Xa estaba morta.

A actriz volveu gardar silencio, esta vez inmersa nos seus pensamentos. Deseguida interviu:

—Que tipo de cambio dirías que supuxo para ti a súa morte?

A Ana non lle gustou a pregunta. Tratou de que non se notase mostrando unha expresión agradable, pero os xestos nerviosos delataban a incomodidade. Tiña diante, ademais, a quen poderiamos considerar unha experta en linguaxe xestual.

—Pois non sei, supoño que o normal.

Iso foi o único que conseguiu artellar, unha frase que a fixo arrepentirse para si en canto foi pronunciada. O normal. Como se houbese algo de normal na maneira en que un asume, sen aviso previo, que non verá nunca máis á súa nai. A quen a criara, a quen a levara da man no seu primeiro día de escola, a quen lle secara as bágoas tantas veces.

Ana ergueuse cun xesto rápido. Deu a sensación de adiantarse, o xesto, á decisión de moverse a outro lugar, como se o movemento do corpo precedese á consciencia e non ao contrario. Porén, non quixo parecer descortés e optou por quedar un anaco apoiada na pedra, ollando cara onde estaba o resto do equipo. O seu carácter levábaa a procurar sempre dirixirse aos demais con boa cara e así pretendía que seguira sendo. Tampouco quería deixar saír ningunha brusquidade que fose indicio do difícil que fora tratar coa morte da súa nai. Do difícil que aínda era. Da loita interna coa contradición de deberlle o que ela sabía que lle debía, pero de non ser quen de expresalo, nunca. De facer ver que dixería a súa morte cunha sucesión de rodaxes que semellaba non ter fin, cando iso é o que tería feito de todas formas. Cando realmente non a dixerira porque se negara a afrontar o proceso. Era pánico, realmente, a que algo dese interior brotase dalgunha maneira o que a fixo quedar alí un pouco máis, controlando que a súa mirada non a delatara. Entón atopouse coa mirada de Luc, que non mudara de postura, pero que ollaba cara ela. Seguramente, como medida instintiva de atención a un corpo que se move. Apartou os ollos e dirixiu o seu suposto interese cara onde se situaba o resto do equipo. Tamén por instinto.

—Vou continuar coa xornada. Se precisas algo, xa sabes—dixo Ana, despedíndose.

—Grazas—respondeu a actriz.

Dous días máis tarde houbo unha nova emenda ao plan de rodaxe. Sofía tiña unha lixeira carraspeira que influía na súa voz o suficiente como para recomendarlle que parase durante vinte e catro horas e acompañase o repouso con medicación. Para Ana non supuxo, nesta ocasión, un gran trastorno. Botou man do caderno be, un compendio de escenas, ordenado segundo varios criterios, que podían facilmente ser recolocadas. Para aquela ocasión a modificación era evidente. Seguirían cunha serie de planos de estrada que faltaban e con varias panorámicas en tres localizacións relativamente achegadas. Unha delas levaba un trávelin curioso, con case cen metros de guía e un sistema hidráulico que movía o soporte da cámara e permitía xogar coa velocidade desta. Habería tempo tamén para varias wild tracks.

Pola tarde, despois dunha pausa para comer que Ana si compartiu con algúns membros do equipo, foi comprobar como levaban a montaxe do trávelin. A comida fíxoa de pé, porque xa era un hábito para ela, pero mantendo unha conversa mentres o facía e, mentres, tamén intercambiou algunhas co pai de Saúl. Non me dixeches que tiña moza. Non o sabía. Bueno, algo dixo un día, pero non contou case nada. Non sabía que iría con ela. Vale. Non lle quedou cicatriz na fronte, verdade? Que va. Non se nota nada. Quedaches con el o domingo, creo. Si. Xogan pola mañá. Si, xa sei. Perfecto.

Roberto supervisaba a fatigosa colocación da guía que sostería o soporte da cámara ao longo dun percorrido pouco usual. Incluía unha pendente de case un doce por cento de desnivel e unha curva cara a dereita, no sentido que seguiría a escena. As preguntas sobre a razón para usar o método tradicional sucedéronse, non soamente durante a preprodución. O certo é que non había necesidade ningunha. Non era unha cuestión de orzamento. O custe era menor que o alugueiro da grúa de brazo que movían desde un vehículo, pero había que restar as horas de montaxe. Pero Roberto non tiña ningunha dúbida. Mantivo a súa postura coa calma que aplicaba ao resto das decisións e respondeu coa mesma actitude en todas as ocasións nas que se lle inquiriu sobre o tema. Non era discutible. Sabía o que quería e para acadalo a proposta do seu director de fotografía era un trávelin que sortease as dificultades do terreo.

—Xa vai quedando menos. Como o ves?

Ana atopou a Roberto observando con atención o traballo dos maquinistas. Estaba de pé, co guión técnico que usaba a diario nunha das mans, os auriculares colgados no pescozo e unha expresión agradable. Abstraído nalgunha cavilación, a voz da axudante de dirección, que se aproximou polas costas, causou un lixeiro sobresalto  que se manifestou cun leve tremor espontáneo. Ao tempo de dirixirse a el, tocou con agarimo o seu antebrazo dereito e sentiu unha pequena descarga de electricidade.

—Ah, ola, Ana—dixo, respondendo tamén cunha pequena caricia no ombreiro—. A verdade é que ben. Tal como pensabamos.

O plural implicaba a Héctor, que estaba sentado a uns dez metros de distancia, comprobando secuencias de fotos nunha das súas cámaras. Iso significaba que se sentía a gusto coas condicións de luz durante o tempo que rodarían.

—Que tal está Sofía?—preguntou Ana.

—Difícil dicir que ben, no seu caso—Roberto sorriu ao dicilo—. Pero mañá xa a teremos dispoñible, iso seguro.

—Espero que recuperada. Teño que recoñecer que é unha actriz única. Xa me contarades sobre ela, ti e Bosque, pero a verdade é que vela traballar de cerca é extraordinario. Nunca vira ninguén que se lle parecera.

—Xente así hai pouca, iso seguro. Fíxate que uns días antes de comezar a rodar quixo que nos vísemos para contarme, con todo detalle, as claves da película. O significado último, sabes? Os mesmos puntos que quería tocar, antes incluso de ter escrita unha soa liña do guión. Ata chegar á síntese da esencia de Catro viaxes con Elena Fahlbusch.

—Sen que ti a guiaras.

—Sen que eu a guiara. A ver, estiveramos traballando, logo de que lera o papel, sobre o personaxe e sobre as súas motivacións. Pero iso é a información que xa sabes que forma parte do traballo cos intérpretes. Non, non. Non me refiro a iso. Ela foi moito máis alá. Como Elena está traballando na tradución dun texto non literario de Steinbeck, entendeu que a clave estaba nesa dirección e entón…

—Converteuse nunha experta en Steinbeck.

—Pois algo parecido. Debeu ler dez das súas novelas, non menos. Que digo ler? Analizounas con detalle, tenas cheas de anotacións! E co resto non chegou a tanto porque non lle pareceron tan útiles, nesas deixou a lectura a medias.

—E chegou a interpretala.

—E tanto. O concepto de interpretación, lémbraste?

—Lémbrome, si—respondeu, tratando de que o sorriso non revelase demasiado.

Ana lembrábase perfectamente. As conversas, vinte anos atrás, sobre o significado, sobre a narrativa nun filme, sobre como percibe o espectador os elementos obvios e os máis sutís. As propostas sobre como levar a linguaxe fílmica a dar pasos novos, os pedidos ao servizo de habitacións que comían na cama, as sesións de sexo que cos anos recoñecería no seu interior como as mellores da súa vida. As máis puras, pensou en varias ocasións, sen ter moi claro por que era esa a maneira de cualificalas que viña á súa mente.

—Falou das ideas de Steinbeck, do seu concepto do mundo e da vida tal como era a América que o rodeaba e como a súa literatura ía esbozando una crítica profunda á dirección que levaba o sistema no que os fixeran crer. E despois dixo que o mapa da película estaba en As uvas da ira. Así dixo, o mapa da película. Non o significado último, pero si as claves para entendelo.

Roberto parou de falar durante uns intres. Miraba cara os maquinistas que remataban de montar a guía do trávelin, pero seguía enfrascado no seu discurso. Continuou.

—Falou sobre o señor Joad, sobre Rose of Sharon, sobre o avó Joad, sobre Ruthie, sobre Al… e sobre Tom, do que se estendeu explicando como o seu pasado no cárcere lle permitira acabar tomando as decisións que tomaba e facendo fronte ao que consideraba inxusto. Finalmente, detívose en Mamá Joad. É o personaxe fundamental, dixo. Non necesita ser a protagonista para que a obra se manteña grazas a ela.

Na súa cara apareceu un sorriso satisfactorio, non exento de certa melancolía, ao rematar de falar.

—Ese é o personaxe co que se identifica Elena Fahlbusch—dixo Ana.

Roberto mirouna.

—Non—dixo, e respirou fondo—. Con quen se identifica Mamá Joad é con Luc.

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará Os campos obrigatorios están marcados con *