BiosBardia

O país dos libros en galego

Catro viaxes de Elena Fahlbusch. Capítulo Un

Rodaxe do filme ‘To Joy’ (1949). SVENSK FILMINDUSTRI via IMS VINTAGE PHOTOS.

Damián Guede.

A mañá do primeiro día. Os anos de experiencia non facían que a posta en funcionamento da máquina causase menos nervios que nas ocasións anteriores. Ana case podería xurar que aínda eran máis, se a sensación nerviosa fose unha magnitude facilmente comparable. Non a compartira con ninguén, pero a metáfora da máquina parecíalle perfecta. O día anterior a chegaren con todo o equipo, a vida naquel recuncho no que asentarían por unhas horas as súas cámaras, os seus toldos portátiles e unha chea máis de cousas era a mesma que fora o día anterior e o anterior do anterior. Coas súas dinámicas.

As trinta persoas que estaban citadas na localización na que comezaban a rodar irían chegando ao longo da media hora estipulada para facelo. Ana sempre prefería ser das primeiras en facelo. De todas as formas, tampouco podía ser doutra maneira.

Aparcou e non puido evitar un pequeno sorriso de alivio ao ver que o equipo de produción xa estaba ocupando o lugar. Lembrouse de César Puig, o primeiro axudante de Dirección que tivo como supervisor e quen máis lle ensinara sobre a profesión. Se Produción chega antes ca ti, o día empeza ben, dicía. Cinco anos despois da súa morte seguía véndoa como unha mágoa insuperable. Podería ter sido carniceiro ou deseñador de envases. César seguiría sendo o mellor en cada caso porque a valía estaba na persoa e persoas así había moi poucas fose onde fose o lugar no que buscásemos.

—Alma.

Abrazou a xefa de produción co cariño que fora acumulando o respecto mutuo. Falaran varias veces o día anterior e moitas nos meses precedentes, pero o primeiro día de gravación significaba, dalgún xeito, empezar de cero. Alma encargáralle a un dos meritorios unha selección sinxela, pero efectiva de bufé de almorzo. Froita, croissants, rebandas de pan, un tarro con cereais e dous termos, un con café e outro con leite. A maiores, dous cartóns de bebidas lácteas distintas. Nunha mesa máis pequena, xusto ao lado, varios produtos sen glute. Galletas, pan e outra bandexa con froita. A última mensaxe de texto, a noite anterior, aos catro meritorios que levaban Produción facía un recordatorio sobre a celiaquía de Sofía. Aproveitaba para lembrarlles que a comodidade coa que fixeran sentir a actriz protagonista sería determinante para o éxito do filme. Alma expresábase cerimoniosamente cando era necesario. Sabía con quen facelo.

Roberto demoraba un pouco máis en chegar. Viña directamente do aeroporto, un dos efectos colaterais de que a súa carreira tivese a proxección que moitos no gremio quererían para si. Despois de vinte anos desde que se coñeceran, Ana non estaba segura de se esa atención que xeraban os proxectos de Roberto (no seu mundo as máis das veces iso levaba parello un nivel similar de atención á persoa) era algo que o director levaba con agrado ou con resignación.

O resto do equipo foi chegando, saudando e empezando coa montaxe e os preparativos. Na primeira ollada non reparou en Héctor, pero o resto do persoal de fotografía montaban a iluminación da primeira escena que rodarían e a comunicación non verbal indicaba que seguían ordes e que tiñan claro que debían facer. Non había de que preocuparse, logo. Héctor adoitaba desaparecer dun modo un tanto imprevisible.

Todo semellaba desenvolverse coa normalidade desexada. Ana movíase dun lado a outro, resolvía dúbidas, daba indicacións e preguntaba. Coñecía ben o seu oficio e o certo era que o traballo de Preprodución comezaba a dar o seu froito. As cousas seguían a organización minuciosa do plan de rodaxe. Os correos dos últimos días e os avisos finais, xa por teléfono, concretaran os detalles para o inicio e, visto a certa distancia, o que a outros ollos podería pasar por un rebumbio era, para a axudante de Dirección que o deseñara cunha organización puntillosa, o movemento sincrónico dunha máquina. Non llo contou a ninguén, entón, pero ademais do cento de preocupacións que xa recoñecía como habituais nun primeiro día de rodaxe, Ana estaba preocupada por Luc. Fora un dos temas ao que máis tempo adicaran nos meses previos, precisamente pola inquietude que xeraba nela. Roberto, co acougo que seguía mantendo a pesar do paso dos anos, non facía máis que restarlle importancia cada vez que abordaban o asunto. Aínda non coñeces a Neto, dicía. Verás como con el alí todo vai como debe. Ana acababa asentindo, pero no seu interior non as tiña todas consigo.

—Aí vén Roberto.

Alma estaba en todo. Era unha sorte contar con ela. Unha xefa de Produción que sabe como facer as cousas é como ter unha pedra preciosa. Nos meses que son necesarios para unha película pode pasar de todo. De feito, pasa. E hai que buscar solucións rápidas, factibles e baratas. Todo iso sen alterar demasiado a planificación prevista porque un día máis de traballo supón moito diñeiro e ter o produtor executivo moi cabreado, vixiando cada paso de máis que se dá. Alma sabía resolver e ademais era quen de facelo sen estridencias.

—Ola, Ana.

Roberto saudouna con agarimo. Para acabar de aterrar había un pouco, o director tiña a cara de alguén que viña descansado. Cunha visual e algúns intercambios case monosilábicos con varias das persoas do equipo sacou unha impresión básica da situación e volveu dirixirse á súa axudante de Dirección.

—Primeiro parte do día, dime.

—Pois todo en orde, ata agora. Segundo o previsto.

—Perfecto.

—Claro que aínda non rodamos plano ningún. Se xa houbese problemas…

—Tampouco sería raro que os houbese, xa sabes.

—Sei, si.

—Desde o minuto un.

—Xa.

Roberto falaba con calma. Ana reparou en que os anos non parecían ter feito mudanza de ningún tipo na súa maneira de comunicar co resto do mundo. Antes era igual. Os demais tiñan que aceptar que el falaba nun volume e cun ritmo de frase determinado e se querían saber o que dicía era necesario certo grao de concentración. Ao principio, sobre todo cando apenas o coñecían, á xente do gremio asombrábaa que unha persoa así pretendese sobrevivir nun mundo habituado ao barullo. Pasado o tempo, era unha marca de personalidade que todo o que traballaba con el recoñecía e, ademais, valoraba porque provocaba que o ambiente durante as súas filmacións mostrase menos tensión. De todas as formas, seguía a ser sorprendente a súa capacidade para captar a atención dos demais sen facer gran cousa para acadala. O mesmo que vinte anos atrás.

O director levaba consigo o exemplar de guión técnico persoal. O seu era o único ao que engadía algunhas anotacións que non compartía con ninguén.

—Sofía chegou xa?

—Chega en cinco minutos. Telo na orde de rodaxe.

Mirou a Ana cun medio sorriso malicioso. Se podía, remataría de gravar a película sen consultar unha soa orde de rodaxe.

—Maquillaxe? —preguntou con estrañeza.

—Pasa con Tania cando chegue. Despois con Óscar.

—Vale.

—Puxeron alí o set, a carón das pértegas. Marquei trinta minutos, pero sobrarán.

Roberto deu coa vista nas mesas coa comida, que xusto nese momento recibían a luz dos primeiros raios de sol da mañá, aínda tenues, e destacaban sobre o verde do prado no que estaban.

—Isto é cousa de Alma, non si?

—Cousa de Alma, si.

—Por certo, Héctor?

—Ten que andar por aquí. O seu equipo traballa a ritmo desde hai un bo anaco.

—Vale. Seguro que está con Xohana.

—Xohana?

—Creo que se chamaba Xohana. A que se encarga dos animais.

—Ah.

—Non deixou de darlle voltas á secuencia dúas. Xa estivo aquí varias veces co xefe de localizacións e escribiu unha chea de correos sobre as opcións que tiñamos.

Botou a camiñar cara á entrada da protectora, fronte á que acomodaran todo aquel pequeno cosmos de aparellos e xente bulindo, pero ao levar uns metros volveu sobre os seus pasos. Mirou a Ana fixamente.

—Tiñas razón. Está todo en orde. E sabes unha cousa?

—Di.

Roberto achegouse un pouco máis.

—Que sodes un espectáculo. Alguén debería adicarvos unha película algún día. A todos vós.

Pronunciou as últimas palabras xa case de costas, camiñando de novo cara á entrada da construción de planta baixa que daba acceso ao refuxio de cans. Non pasaría dentro máis duns cinco minutos. Mentres, Sofía chegaba conducindo un coche de alugueiro. Falou primeiro con Alma, que a recibiu e deseguida a levou xunto a Ana.

Non se coñecían. Sofía Ube era unha actriz cun recoñecemento atesourado a base de elixir personaxes que probablemente un axente non recomendaría. Películas que moitas veces non acadaban apenas repercusión ou interpretacións que ían asociándoa a unha imaxe dura e un tanto distante. Pero o que xogara realmente fora a carta do tempo, iso pensaba Ana. Cos anos, o pouso que foron deixando os traballos de Sofía foi gañando solidez ata conformar unha idea que aplicada a unha intérprete é unha carta de presentación inmellorable. Sofía Ube era das que non fallaba. Nunca. Non había un só dos seus filmes nos que a súa participación non destacase pola credibilidade e os matices que engadía. Cando soubo que Roberto escribira o personaxe para ela e que non habería ningunha outra opción que lle disputase o papel de Elena Fahlbusch, Ana non puido evitar un sorriso de anuencia. Era perfecto para ela.

Gravara con el había algúns anos, unha historia dunha muller á que lle daban outra identidade despois de pactar a súa saída dun grupo internacional que practicaba ataques informáticos a grande escala, toda a película rodada coa ilusión dunha soa toma. A angustia que transmitía a actuación de Sofía chegara a ser recoñecida cunha candidatura a un premio de cine como mellor papel secundario. Segundo se contara, non asistira á cerimonia por mor dun traballo no estranxeiro, pero finalmente o traballo parece que fora máis ben unha proba de cásting sen éxito. Aquilo puxo a etiqueta de díscola no seu currículo oficioso, sen que por iso deixasen de faltarlle contratos. Parecía, non obstante, desas persoas que dan sempre a impresión de situarse por enriba desa necesidade imperiosa para a maioría que é non deixar de dispoñer de emolumentos.

Ana viu o director achegarse onde estaba sentada Sofía, xa con Tania, a maquilladora, ao mesmo tempo que unha das pértegas de son golpeaba unha póla dunha das árbores por mor dun erro de cálculo. A consecuencia foi un micro moi preto de caer e un cabreo importante de Oleg, o xefe de Son. Alma acudiu a calmar os ánimos e Ana pensou que un conato de problema era o sinal de que había que dar o seguinte paso e non distraerse da orde estipulada. Sabía perfectamente que non lle aplicara a rixidez doutros proxectos ao plan de rodaxe, un dos temas que abordaran na Preprodución, pero tamén tiña a experiencia como para non minorar o ritmo cando este segue os parámetros desexados. Colleu os walkie-talkie, os auriculares, fíxolle un aceno a Alma, tratou de facer o mesmo con Héctor e dirixiuse á zona de maquillaxe e peiteado.

Sofía miraba fixamente a Roberto, que falaba. Este o método, pensou Ana. Non está ao alcance de calquera. Asimilar a información que daba o director nos momentos previos da rodaxe dunha secuencia facía necesaria unha capacidade de concentración moi alta que os nervios adoitaban impedir. Ana vira xa moitos intérpretes e moitos métodos. Había quen facía un milleiro de preguntas, había quen calaba, pero non lle prestaba a suficiente atención ao que estaba recibindo porque xa o traía o personaxe pechado da súa casa, como nunha caixa, e non admitía outros matices nesa composición. Sofía Ube estaba absorbendo o que escoitaba. Ana era quen de distinguilo.

Repartiu os walkie-talkie personalizados. Do resto, que serían usados durante o día e devoltos á fin da xornada, debería terse encargado o segundo axudante de Dirección, pero… non había tal. Un dos varios contrapesos cos que cadrar un orzamento que non era baixo, pero que en certos aspectos si podía parecelo. A dialéctica que tivera que empregar Ana con Migue para telo ao seu carón coa encomenda (e o salario) dun auxiliar de Dirección, moi por debaixo do que estaba afeito a desempeñar, fora complexa. Non te arrepentirás, díxolle cando aceptou finalmente, sen estar naquel momento completamente convencida do que dicía.

—Queres que llo dea eu a Héctor?

Era Roberto quen falaba, sinalando o walkie-talkie na man de Ana.

—Non. Doullo eu. Sen problema.

—Xa o coñeces.

—Si.

—Perfecto.

Unha vez máis, a capacidade de observación de Roberto Giao. Falaba con Sofía Ube e ao mesmo tempo sabía que Héctor non fixera caso do xesto para que se achegase.

—Ana.

Volveuse cara o director.

—Un minuto e reunión de equipo, vale?

—Feito.

Primeira reunión de todos os presentes. Roberto falaba sen levantar a voz, o resto atendía. Díxolles que levaba moitos anos querendo rodar Catro viaxes de Elena Fahlbusch e que a consideraba o proxecto máis persoal que afrontara nunca. Dixo tamén que esperaba ser quen de ir transmitindo esa importancia que tiña para el a cada un, de maneira que sentiran cando menos unha parte do vencello que o unía a ese guión. É tarefa miña conseguir que sexa así, asegurou. Subliñou a relevancia de todos os elementos aínda que non todos formaran parte da metraxe, porque sería o conxunto de todo o que fixeramos o que daría o clima de traballo e iso, dixo, é algo que non se ve, pero que logo está aí, na pantalla. Deulle especial importancia á observación rápida das indicacións que se recibiran, sobre todo de Dirección e Fotografía, e puxo como exemplo os wild tracks e o son ambiente. A Ana sorprendeulle ese exemplo e pensou que ningún director co que ela traballara antes dixera nada, en ningún dos discursos ou reunións de equipo, da gravación de parches de son que xeralmente formaban un arquivo dispoñible para tapar despois algún pequeno baleiro, xa na Posprodución. Tamén fixo fincapé na necesidade de calma, de paciencia e de respecto por parte de todos. Rematou, logo dunha pequena pausa, dicindo que quizais no futuro non sería quen de rodar nada mellor. Houbo unha especie de aplauso cando rematou que máis ben foi unha manifestación espontánea de emoción mesturada con ansia nerviosa.

Dirixíronse cara á entrada da protectora, lugar no que rodaban a secuencia 2A, a primeira na orde de rodaxe. A escena da chegada de Elena Fahlbusch. Foron situándose. Cadaquén sabía a súa posición. Ningunha pregunta, ben, pensou Ana. Uns segundos antes do xesto co que Roberto lle indicaría que pedise o silencio previo á claqueta, este dirixiuse a ela.

—Non che preguntei, por certo. Coñeciches a Luc?

—Non. Non o vin.

—Ah.

—Onde está?

—Dentro. Co resto dos cans.

—Dentro? Leva todo o tempo aquí?

Roberto asentiu cun esbozo de sorriso e puxo os auriculares.

—Vaiche gustar.

Dixo isto último mirando xa para a pantalla do combo. Dous ou tres segundos despois fixo un  xesto coa man esquerda dirixido a Ana. A axudante de Dirección pediulle silencio a todo o equipo.

O sol comezaba a mostrarse xa con certa forza por enriba das árbores que quedaban á esquerda da toma, vista de fronte. Xusto no lapso idóneo de oito minutos nos que a primeira escena desfrutaría da luz necesaria, seguindo os cálculos de Héctor.

10 thoughts on “Catro viaxes de Elena Fahlbusch. Capítulo Un

  1. O cine, como modo de contar unha historia, préstase moi ben como axente metaliterario para contar historias a través del. Si, un pouco lioso. O caso é que funciona. Será cousa das capas, das dobres lecturas, do binomio personaxe-actor.
    O concepto da novela ten potencial. Preséntanse varias personaxes, unha localización, unha pelicula da que inda non sabemos nada e que pode valer ben de macguffin.
    Son elementos tan suxerentes que nin soan a topico a pesar de ser ben coñecidos.
    é un primeiro capitulo moi “introductorio”, asi que non se presta a ser xulgado a fondo en canto á trama ou ó que o autor promete. Como dixen, evoca mais o concepto que a informacion recibida.

    A información recibida. Ese é o punto feble do texto. O como no la da o narrador.

    Primeiro, teño que dicir que o texto é un pouco redundante. A veces ó rematar unha escena ou descripcion a última (ou a primeira) frase do parágrafo é un resumo do que acabamos de ler. Si, sobra texto. Sobran perifrases (“non podía ser doutra forma”, “non puido evitar”) e frases coma esta: “Todo semellaba desenvolverse coa normalidade desexada”. Esta frase non da ningunha informacion, é máis, cando lemos unha frase así soe tratarse de sarcasmo co sentido de que nada funciona como debe.
    A parte boa é que o autor está a tempo de correxir isto. Basta con borrar cousas (ou mellor ainda, non escribilas xa). Non digas nada que xa dixeras antes. Non deas autoresumos, cada frase ten que ter algo novo que aportar. Se non é así, a aportación neta será negativa.

    Un exemplo, co parágrafo que comeza con esa mesma frase:

    Ana resolvía dúbidas, daba indicacións e preguntaba. O traballo de Preprodución era, para a axudante de Dirección que o deseñara, o movemento sincrónico dunha máquina. Non llo contou a ninguén, pero estaba preocupada por Luc. Fora un dos temas ao que máis tempo adicaran nos meses previos pola inquietude que xeraba nela. Roberto non facía máis que restarlle importancia cada vez que abordaban o asunto. Aínda non coñeces a Neto, dicía. Verás como con el alí todo vai como debe. Ana acababa asentindo, pero non as tiña todas consigo.

    Coa metade de texto (só borrando, non hai nada meu), dis o mesmo e dilo mellor. E isto é aplicable a todo o capitulo.

    Outro tema: Hai parágrafos enteiros nos que se entende que as palabras do narrador son de Ana (por exemplo cando se fala das virtudes de Alma), pero cómpre suavizar as transicions para deixar ben claro ou reforzar que son en efecto os pensamentos de Ana e non a opinión do narrador. Situarse no texto non deberia ser unha actividade deductiva do lector. E non é doado separar a omnisciencia do narrador dos pensamentos de ana. Cando se introduce a Sofía parece tal cal que é o narrador quen fala, pero aquí si que atopamos un sinal, na cuarta liña hai un “iso pensaba Ana”. Temos entón un narrador que sempre nos vai estar falando desde a perspectiva de Ana? Se é así (e non tería nada de malo), penso que a estrutura de como se entrega a información debía ser diferente. Non foi boa idea empezar ese parágrafo por “Non se coñecían” (marca clara de narrador, non do que Ana pode estar pensando), e despois -nalgún momento inasequible- atoparmos dentro da mente de Ana (fíxate que é nun pensamento secundario, nunha frase que comeza por “Pero”). O resultado é que cada vez sabemos máis do mundo pero menos de Ana, porque é imposible definila. A Ana estáselle poñendo cara de narrador testemuña omnisciente. O texto transmite que Ana non é importante, que é só a cámara, un instrumento mecánico. E iso fai que me pregunte, por que foi necesario crear a Ana se xa tiñas o instrumento adecuado (un narrador en 3ª persoa) para contar unha historia coma esta? Pode que a resposta estea nos seguintes capítulos.

    1. Grazas polos teus comentarios, Lois Z. Son moi útiles, especialmente na aportación que fás a recepción lectora das voces narrativas. Efectivamente, a idea é que a omnisciencia estea mesturada (sen que iso deba supoñer sempre unha evidencia previa) co punto de vista, tamén interior, de Ana. Agradezo o apuntamento ao respecto, porén, resulta preciso asegurar ben o efecto de cada intervención dun punto de vista distinto da omnisciencia.
      Trátase do que dis, que esa focalización sexa a que predomine, de entre os personaxes, a carón do narrador en 3ª. Se a lectura che indica que parece un narrador testemuña omnisciente cadra co punto de partida da novela, se ben o que dis encende a luz vermella de como debe ser a progresión neste aspecto en futuros capítulos.
      A arte da poda é unha virtude. Nesta proposta, ineludiblemente. Grazas polos teus comentarios.

  2. Fago este comentario sen ler os dos compañeiros para evitar condicionarme, así que perdoade se hai algunha redundacia ou contradición.
    Despois de completar as lecturas desta xornada, intúo que veremos dúas novelas satíricas e tres novelas con certa acción e/ou escuridade.
    Paréceme, en cambio, que Catro viaxes colle certa avantaxa con ese punto de diferenciación apostando pola erudición. Dígoo porque o que máis me interesou de todo o texto foi a descrición da mecánica dunha rodaxe e penso que vai ser esa curiosidade técnica o truco que vai utilizar o autor para que nos enganchemos aos personaxes pouco a pouco, sen estridencias, sen que ningún teña pata de pau nin mente vulcana nin sexa un asasino en serie.
    Para min é plantexamento elegante que debe afinar até o estremo o estilo e a estrutura para reducir o risco de que o lector comece a pensar noutra cousa a metade de parágrafo. A min custoume nalgúns momentos (tamén me debe afectar o cansazo, mala sorte por ser o último) e algunhas frases me resultaron moi longas e difíciles de seguir. Hai algunhas con até cincuenta palabras.
    Creo que o autor é consciente diso e insire diálogos para alixeirar a carga, pero en demasiados casos eses diálogos non dan información (—Non. Doullo eu. Sen problema. // —Xa o coñeces. // —Si. // —Perfecto.), poden acurtarse (—Non. Non o vin. // —Ah. // —Onde está?) ou dan a mesma información que o parágrafo que os precede (“Cunha visual e algúns intercambios case monosilábicos…”).
    Logo hai intervencións que deberían ir con guión pero están inseridas no medio de frases (“É tarefa miña conseguir que sexa así, asegurou”). Porén, nestes casos, as frases son concretas e eficientes, como se o autor se sentise máis cómodo con esta forma acotación do estilo das mellores novelas de Saramago. Seguramente é demasiada canteira, pero eu daríalle unha pensada a usar só este tipo de diálogos.
    Gústame moito o estilo clásico que usa Damián e creo que ven levada, esta novela pode levarnos moi lonxe dunha forma tan sutil coma suxerente.

    1. Grazas polos teus comentario, Francisco Javier. Tomo boa nota, porque a túa valoración ofrece información moi valiosa para min. Efectivamente, o autor síntese máis cómodo coa forma de diálogo inserto, nesta historia, se ben o diálogo con guións tamén será necesario. Tamén acertas en que non haberá xente con pata de pau nin mente vulcana. Un saúdo.

  3. Ocórrenseme poucos lugares máis dinámicos e inestables á vez, que un plató de cine. Dende os retrasos nos tempos de grabación ata as loitas entre sectores (producción, dirección, intérpretes…). Todo un caos maravilloso que pode dar pe a un montón de acción narrativa.

    Os diálogos son fluídos e o texto explica moi ben a idiosincrasia de este tipo de ambientes profesional de xeito que inda que o lector non teña nada que ver co “mundillo”, poida entender cal é a enerxía que alí se xenera.

    Quedo a espera de qué pode ocorrer aquí! 🙂

  4. Este comentario é de Beatriz Cabaleiro:

    Boas, Damian:
    O relato destaca a preparación meticulosa do equipo para a rodaxe, capturando a
    tensión e profesionalismo. A descrición do ambiente e dos elementos técnicos revela
    un sólido coñecemento do proceso cinematográfico. Para unha conexión máis
    rápida co lector a narrativa debería centrarse nos elementos clave e omitir os menos
    relevantes.
    Agardo a seguinte entrega!

  5. Lamento moito non ter podido comentar antes, pero resultoume imposible, e vexo que xa houbo moitas e boas achegas. Bulirei máis para as seguintes. Novela e cine son como churrasco e críollo, un punto de partida saboroso, pero hai que meterlle brasa mellor que forno. Este exemplo vai porque creo que o texto pode alixeirarse un pouco nalgunhas descricións de accións e pensamentos das personaxes, o tema técnico funciona ben. E o mesmo para os diálogos, sempre que se poida evitar as acotacións do tipo, preguntou estrañada, o propio dialogo ou acción xa nos están contando iso.

    Chamoume tamén a atención a referencia a unha personaxe falecida, Cesar Puig, por ser a primeira despois da protagonista, que pode resultar moi interesante se é recorrente e forma parte da trama. As presentacións cos pequenos detalles doutras personaxes gustáronme moito. Parabéns Damián.

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará Os campos obrigatorios están marcados con *