‘Dicionario Gaignault’, un xeito elegante de facer pouco da Literatura
Xesús González Gómez.
Empezo a ler Dicionario de literatura para snobs. Y (sobre todo) para los que no lo son. Glosario esencial de los más puntero en literatura, de Fabrice Gaignault, xornalista, responsábel das seccións de Cultura e xente importante (sic) da revista francesa Marie Claire. O tal dicionario foi publicado por Impedimenta no 2011 e traducido (excelentemente, por Wenceslao-Carlos Lozano). A edición española enriquécese cun limiar de José Carlos Llop –un dos poucos escritores españois que aparecen nel– e cunhas excelentes e mordaces, e ás veces mesmo sarcásticas, rozando o humor negro, ilustracións de Sara Morante. Se as ilustracións son mordaces e sarcásticas, o mesmo se pode afirmar do texto de Gaignault.
Non vou facer unha recensión, senón simplemente indicar algunhas das frases e definicións que ceiba no seu Diccionario Gaignault. Dicionario que me arrisco a recomendar a toda aquela ou aquel que, en verdade, guste e ame a literatura, por riba de filias e fobias. Porque neste dicionario entrega unha serie de nomes, moitos deles case que descoñecidos –e, como todo o que provén de Francia, un pouquiño chauvinista–, outros mais coñecidos e outros cuxos nomes hai que procurar na rede. Mais o de menos neste dicionario é a aparición deste ou daquela, daquel ou esta. Ou entradas como Christian Bourgois e José Corti, ambos editores deses que cada día hai menos (non obstante, boto en falta dous nomes: Jean-Jacques Pauvert e mais Eric Losfeld); coloquios de Cerisy-la-Salle; Hachis literario; Harrar, Fusta; Granta (a revista); Grupo 63 (novelistas italianos); Invisible, Esquerda exquisita, o que no Estado Español, se coñeceu ou se coñece como Gauche divine, aínda que as diferenzas entre a Esquerda exquisita –ou, tamén, Gauche Champagne e/ou Gauche Caviar– gala e a divine celtibera son case abismais: diversos membros da divine española coñeceron as comisarías e os cárceres, cousa que nunca lle aconteceu á ningún membro da francesa; a escola de Montana: Le paresseux (xornal cultural que sae cando lle peta); Post-poesía; Mitteleuropa; The Paris Review; Realistas sucios; Tánxer, etc. «Colo alto [ou colo de cisne]: Nunca lin a Marguerite Duras nin a Michel Foucault por levaren ambos xersei de colo alto. Frédéric Schiffer: Tratado da señardade». «Crash: O accidente de coche é aos escritores dos anos sesenta o que a sobredose aos plumíferos dos setenta e a sida a partir dos oitenta».
Nin que dicir ten que Gaignault é irrespectuoso, nada politicamente correcto, amante da boa literatura, etc. O dicionario tamén é recomendábel para aquel/a que non saiba moito de Literatura (aínda que se sabe, mellor), xa que, sen esaxerarmos, o 80% das entradas son divertidísimas. Velaí algúns exemplos:
«Coloquios de Cerisy-la-Salle: Coloquios de antoloxía, especialmente os dedicados a Antonin Artaud, Georges Bataille e Francis Ponge[1]. //Christian Bourgois lembra, non sen certa emoción, a vez en que tomou a palabra un lingüista estruturo-maoísta totalmente disparatado, que evocou durante tres interminábeis horas a evidente relación entre o “au” de Artaud e o “ao” de Mao».
Churchil: Como se sabe, gañador do Nobel de literatura no ano de graza de 1953. Se queren saber o do por que, segundo a Academia Sueca, procuren en Google. Segundo escribe Gaignault: «Posíbel autor da novela “enigmática e incestuosa”, Madame Solario, 1956». Esta teoría, avisa, «é da psicanalista Nata Minor, aínda que logo emita na última páxina a tese de que o autor tamén podería ser a súa esposa Clementine…».
«Duquesa de Devonshire: «Última das seis inverosímiles irmás Mitford (dúas das cales non eran pintorescas ao se adheriren ao fascismo».
Guy Dupré, escritor supoño que coñecido en Francia: «escritor francés enfeitizado polo espectro dos millóns de escuros ramais de trincheira encadrados entre tormentas de aceiro durante a Primeira guerra mundial, e polas figuras dereitistas de Maurras, Barrés e Lyautey (mariscal de Francia, enterrado con liga segundo un odioso rumor)[2]».
Ian Fleming: «Morreu con cincuenta e seis anos, sen saber que o seu curmán, Christopher Lee, encarnaría un día o moi malvado Francisco Scaramange en O home da pistola de ouro».
Matthieu Galey: «Excelente crítico de afiados canteiros alcumado Medio Tiñoso polos seus inimigos».
John Giorno: Escritor estadounidense que superou un cancro: «Non podemos senón recomendar ao respecto o seu Cancer in My Left Ball (Cancro no meu ovo esquerdo). E tamén inventor dun sistema poético chamado “biopsia”. Tamén inventou o “Giorno Poetry system” e a marabillosa Poesía por teléfono (Dial a Poem)».
Guilleragues: do presunto (ou real) autor das Cartas de amor da monxa portuguesa, Guignault escribe: «vivía á custa dos amigos e sabía mancar con pullas morais: un día dixo do poeta Pellinson que abusaba “da tolerancia humana para coa fealdade”».
Outro deses escritores descoñecidos fóra do hexágono francés é Pierre Herbart, sobre o que se pode ler no presente dicionario: «é un dos segredos máis fermosos da literatura francesa do século pasado; foi amigo de Cocteau, de Camus, de Malraux e sobre todo de Gide». Tamén se nos informa: «Foi un responsábel importante da Resistencia co alcume de Xeneral Le Vigan e liberou a cidade de Rennes». Anos despois, continúa a escribir Gingnault, preguntáronlle polos motivos do seu compromiso e «declarou laconicamente: “A Resistencia daquela era o único lugar en que era posíbel conseguir cocaína gratuíta”».
Sobre Jay McInerney lense neste dicionario cousas coma estas: «Mellor dotado do que os seus detractores están dispostos a recoñecer, e menos xenial do que os seus turiferarios vocean», coma tantos escritores e escritoras, pero MacInerny, ademais, «está sobrevalorado polas starlettes de Saint-Germais-des-Près por motivos que teñen que ver co folclore sulfuroso que rodean este noctámbulo reincidente en asuntos de matrimonio e de sexo» e, talvez, sobre todo, eses starlettes téñeno tan alto porque «unha da súas conquistas amenceu cadáver na súa cama».
A entrada Marcel Proust é máis ou menos longa, mais quedamos co final: «O mestre de cerimonia anuncia os convidados que chegaron e os que están por chegar. Mostra a súa cortesía de non estenderse sobre si mesmo».
E aí vai outro deses poetas e escritores tanto masculinos como femininos, que son coñecidos só por unha minoría –de snobs?– do hexágono francés: Maurice Rollinat: «Lúgubre poeta (1846-1903) considerado por un irredento puñado de snobs literarios como un Baudelaire, pero máis tremebundo. […] Posteriormente uniríase ao grupo dos Hidrópates, capitaneado por Émile Goudeau, unha asemblea colexial de poetas mozos anarcos, desaliñados afeccionados ao asente».[3]
Raymond Roussel: «[…] Personaxe demencialmente excéntrico, venerado polos surrealistas. […] Este chico chic inzado de tics e pasado de rosca […] é famoso, entre outras babecadas, por facer durante toda a súa vida as tres comidas diarias xuntas para gañar tempo […]».
Do escuro –como personaxe– Maurice Sachs, xudeu francés que colaborou, segundo todas luces, coa Gestapo, e que foi asasinado polos nazis, comenta Gaignault o seguinte: «[…] Ao saber que Marcel Jouhendeau [católico, homosexual, antisemita, colaboracionista]–, quen lle profesaba un odio mortal, quería dedicarlle un libro, exclamou. “A quen se atreva a poñer o meu nome xunto ao seu na tapa dun libro, córtolle os ovos coas miñas propias mans».
Na entrada: Jacqueline Susan, esquecida escritora estadounidense, produtora de best-sellers (O val das bonecas, sobre todo, da que se tirou un filme que se pode considerar aínda máis malo ca a novela), lembra que Truman Capote a comparou «cunha “drag queen camioneira”, para acto seguido escusarse ante o sindicato de transportistas».
Da revista Tel Quel e os seus membros, escribe, entre outras cousas que o seu «período maoísta adoita ser o preferido dos snobs literarios. Aínda que abusou dunha ilexíbel xerga universitaria estruturo-lacaniana-marxista […] hai que recoñecer que Tel Quel tivo co tempo, malia as súas derivas ás veces traxicómicas[4], máis razón ca os pequenos húsares[5], que tiñan en brillantez o que lles faltaba en fondura».
De Christopher Isherwood, o autor de Adeus a Berlín, novela da que se tirou o filme de Bob Fosse, Cabaret, interpretado por Liza Minelli, di que a súa mudanza a California resultou funesta e «foi sumíndose paulatinamente nun imperdoábel paduanismo. Os seus primeiros lectores descubriron entón con asombro o seu infantiloide entusiasmo por temas tan pouco literarios como a ecoloxía, o arroz integral ou a procura da sinceridade…».
Sobre Maurice Girordias, informa que, ademais de ser editor en inglés de Beckett, W. Burroughs, Donleavy, Henry Miller, Georges Bataille, Jean Genet. Foi «acusado en Francia de crime de pornografía». Girordias exiliou aos Estados Unidos, de onde foi expulsado en 1974 por orde de Henry Kissinger. Gore Vidal tratouno un día de «traficante de porcalladas».
Do futurista Arnaldo Ginna afirma que a súa obra «As locomotoras con calcetíns […] é un mosaico que trae textos tan graves comas incisivos, a medio camiño entre o poema en prosa e o relato fantástico, nos que igual un se cruza cun faquir inventor dun remedio contra os calos que co Capitán Cavaz Bobaliques Rodomontores, casado cunha vasoira e sobriño dun rato branco».
Lytton Strachey,«bloomsburiano de pro, homosexual», Guignault afirma que se «superou en cínica agudeza aquela vez que declarou “o incesto asexaba a toda a miña familia. Polo que a min respecta, á miña irmá protexíaa o seu sexo, e a meu irmán o seu aspecto”».
O escritor francés Renaud Camus (nada que ver con Albert), que foi un dos columnistas máis famoso da revista mensual, logo semanario, Gay Pied, pouco coñecido fóra de Francia, e máis coñecido tanto no hexágono coma noutros lugares sobre as súas opinións sobre os xudeus, os árabes, etc., afirma que «bailou un tango con Louis Aragon no apartamento parisiense de Andy Warhol a noite da morte de André Malraux».
Entre os obxectos que teñen entrada neste dicionario, esta a fusta: «Instrumento doloroso, en principio relegado á equitación non obstante ser moi apreciado por certos intelectuais e escritores famosos, dende Lou-Andreas Salomé, que parece estar ameazando a Nietszche e Paul Ree, até o pensador do encerro e do sexo Michel Foucault, que a usaba persoalmente».
Tamén hai entradas sobre léxico, por así chamarlle, crítico ou literario, como metaficción: «Palabra inventada por William H. Gass, autor de O túnel, unha novela interminabelmente opaca, cuxa saída se busca en van, aínda que con innegábeis indicios de xenialidade».
Para acabarmos, só nós queda recomendar, máis unha vez, este divertido, e informativo, dicionario, ideal para ler cando se vai de viaxe (no avión, no tren, no autobús, nun barco), e sobre todo, ideal para os días de calor ou de choiva interminábel.
[1] Dos coloquios sobre Artaud e Bataille existen traducións españolas, V. A., Bataille, Barcelona, Editorial Madrágora 1976, e V.A., Artaud, Valencia, Editorial Pre-textos, 1977, sobre este último libro, pódese ler unha recensión publicada en El Progreso no 1978 (https://biblioteca.galiciana.gal/gl/consulta/resultados_ocr.do).
[2] Se o rumor é certo, á parte de odioso –unha ironía de Gaignault– o resultado é xenial, xa que despois de ser enterrado en Marrocos (era un colonialista feroz) cando a descolonización deste país africano enterrárono no Panteón francés.
[3] Aquí: https://gallica.bnf.fr/services/engine/search/sru?operation=searchRetrieve&version=1.2&query=%28gallica%20adj%20%22maurice%20Rollinat%22%29&lang=fr&suggest=0 están todos os libros de Rollinat en versión orixinal.
[4] A maioría dos seus membros, empezando polo seu «líder», Philippe Sollers, pasaron de Mao-Tse-Tung a Xoan Paulo II (quizais por que lles molestou o cambio de Mao-Tse-Tung a Mao Zedong.
[5] Húsares, así se coñeceu a un grupo de escritores franceses: Roger Nimier, Jacques Laurent, Antoine Blondin, François Nourissier, etc., ligados á extrema dereita, anti-gaullistas, anticomunistas, anti sartreanos, etc. –curiosamente, moitos deles reivindican o comunista Louis Aragon. Típico produto netamente francés, aínda que traducidos, pola irradiación da literatura francesa, a moitos idiomas, nunca ergueron o voo mais de dez centímetros sobre o nivel do mar. Entre os húsares adoita colocarse o nome de Bernard Frank, escritor de ascendencia xudía e home de esquerdas, malia que mantivo amizade con algúns deles. aínda que reivindica escritores (case que todos dereitistas) upados polos Húsares, a súa literatura é dabondo diferente. As súas crónicas literarias que apareceron en Le Temps Modernes e Le Nouvel Observateur. son altamente recomendábeis, á parte de compoñer unha historia «elegante» da literatura francesa do século XX, Ah!, foi quen inventou o alcume de húsares para os escritores mencionados.
♦ Diccionario de Literatura para Snobs, de Fabrice Gaignault. Tradución de Wenceslao-Carlos Lozano, Impedimenta, 2011. 256 páxinas. ♠25,95€
