Máis de vinte razóns para pararmos de ler (2)
Xesús González Gómez.
A semana pasada reproducimos unhas cantas razóns que Pierre Menard expón no seu libro 20 bonnes raisons d’arrêter de lire. Esta semana entregamos outras. Só pido, humildemente, que se vostede vai deixar de ler seguindo os consellos de Ménard, espere a que rematemos esta serie.
Aínda que comprendo ben que o factor económico pode ser determinante para parar de ler, teña coidado: hai outros factores (xa transcritos algúns deles) moito máis perigosos, se atendemos á sabedoría popular: o importante é a saúde. Mais continuemos cos consellos de Pierre Ménard:
13: Ler é un pracer elitista. Ler, como vimos na entrega anterior, custa caro, e hai outras cifras que non transcribimos. Por exemplo, un francés que só cobre o salario mínimo, se deixa de ir traballar para ler os 137 libros de que consta A Comedia humana de Balzac, deixaría de cobrar uns 4.000 euros. Se vostede gaña o dobre que o salario mínimo, empece a botar contas. E se por casualidade a empresa paga as horas extras, a cantidade de cartos perdidos medra. Dito isto (moi sumariamente), está claro que para ler necesítase tempo. E o tempo é privilexio dunha elite ociosa, lémbranos Ménard, e aconséllalles aos partidarios da loita de clases substituír o de «ricos cabróns» por «lectores cabróns», e «achegaranse máis á verdade»
14: Ler é para mulleres. Únicas palabras do capítulo: «Todo está no título». Non obstante, transcribamos, traducidas como as anteriores, estas liñas do segundo capítulo do libro, o de «Ler volve feo». Ler é mala cousa para un home, mais: «Unha muller que le é peor, pois como sinala Erasmo en Eloxio da loucura, as mulleres no están feitas para se encerraren en estudos serios, senón “para seren loucas”. Unha muller sorprendida lendo sería tan ridícula como os cans do parque Monceau aos que lles poñen zapatillas a cadros. Mais deixemos de darlles creto ás parvadas misóxinas de outrora».
15: Ler é malo para as mulleres. Deste capítulo reproducimos uns cantos puntos, trnscritos por Ménard, do «Proxecto de lei que prohibe ensinarlles a ler as mulleres» de Sylvain Maréchal, amigo de Gracchus Babeuf, ateo, exclaustrado e comunista primitivo: «54.º. Se as mulleres nunca soubese ler nin escribir… Juvenal, Molière e Boileau non se armarían contra elas coas vara da sátira.// 56.º. Que o sabio Salomón cualifica de muller forte, non á muller de espírito forte ou enxeñosa, “sino á que emprega con intelixencia o liño e mais a la, fai xirar o fuso e dá cada ano dous pares de vestidos aos seus serventes dos dous sexos”. (Son palabras textuais da Santa Biblia.) // 62.º. Que entre os sabios exipcios, nas beiras do Nilo, non se vía, coma nas beiras Sena, as mulleres saíren das súas casas e abandonar o berce dos seus fillos para ir aprender a ler á escola de un pedante ex monxe.» // 63.º. Que as amazonas (aínda que hai que rexeitar a institución marcial, tan allea aos costumes naturais das mulleres), as amazonas que sorprendían aos heroes do seu tempo cunha valentía igual á súa, no sabían ler.» En realidade, Maréchal pensaba todo o contrario e o seu escrito é unha sátira en defensa das mulleres, de que aprendesen a ler e de que tivesen voto, e non como «concesión» dos homes.
16: Ler volve reaccionario. Se se le demasiado, en particular libros de historia, di Ménard, o lector decátase das vantaxes do pasado e dos inconvenientes do presente, sen que o recíproco sexa verdade. Os libros fannos ter saudades dos tempos pasados en que Salomón tiña setecentas mulleres, en que Creso daba unha patada e aparecía ouro, en que na praza Sant’Appolinaire había unha fonte que deitaba viño… como loitar, xa que logo, contra a mediocridade actual? Moi doado: «cambiade os vosos libros por unha televisión, mirade as emisións de reality show. E listos! Esta arma de desinstrución masiva fará máis pola súa felicidade que unha caixa de Prozac ou unha botella de whisky».
17: Ler é perigoso para a sociedade. «Ningún poder digno deste nome debe tolerar os libros se quere continuar manténdose». Os non lectores son máis «maleábeis». Por outra banda, Roland Barthes afirmaba que a lectura é «ontoloxicamente revolucionaria», e xa sabemos que significan as revolucións: anarquía, disolución dos santos valores, «a vaidade travestida da va palabra liberdade». Por outra banda, Bossuet en Política tirada das propias palabras da Escritura santa, demostra «por medio das Escrituras que cada réxime político é querido por Deus. Rebelarse contra o goberno, calquera que for, é, xa que logo, rebelarse contra Deus.»
18: Os lugares onde se le. Segundo Ménard, a proba da vacuidade da lectura está nos lugares onde se le. Hoxe aínda se le en tres lugares: os transportes públicos, a cama e os «petits coins», ou sexa, para sermos claro: o baño, o retrete. Ler no transporte público? Os outros viaxeiros tomaríannos por deficientes mentais. «Evidentemente, podemos atopar unha lóxica homonímica en dicir que se le no leito [qu’on lit au lit], mais a verdadeira razón porque se le antes de deitarse é porque os libros adormecen». Henry Miller escribiu un libro titulado Ler nos cuartos, que «non é unha loanza da lectura nas latrinas, todo o contrario: o novelista non ten palabras bastantes duras para os que se abandonan ás alegrías da lectura mentres defecan». Segundo Miller: «Se se vai a estes cuartos para eliminar os residuos que se acumularon no organismo, facémonos un fraco favor ao utilizarmos eses valiosos momentos para enchernos o cerebro de “bagatelas”!». Tamén é certo, está comprobado case cientificamente, que «aumentando o tempo medio de lectura no cuarto secreto, diminúe certamente o estrinximento, mais aumenta significativamente o risco de hemorroides».
19: Os libros escritos para non seren lidos: 1) «Os libros de arte e os libros encadernados (séculos XVI, XVII e XVIII), feitos para encher agradabelmente os estantes […].» 2) «A Biblia serve (a miúdo) para dar a impresión de piedade aos visitantes. 3) Os libros da mesa de noite serven para impresionar as xentes que facemos visitar a nosa casa […] 4) Os «ladrillos», [tipo Marieband my love, de Mark Leach, 17 millóns de palabras; Á busca do tempo perdido, de Proust 1,5 millon de palabras; Guerra e paz, de Tolstoi 560.000 palabras, etc.] que requiren tanto tempo para completalos [ou sexa, lelos] que é evidente que a súa utilidade se reduce ao aspecto culto que lles confiren aos seus creadores. 5) o presente: é dicir: 20 boas razóns para deixarmos de ler.
20: Ler destrúe o medio ambiente. «Harry Potter vota por Georges Bush? A pregunta non é unha boutade. Con efecto, estímase que é necesario asasinar de media unha árbore para imprimir 125 libros, proporción que pasa a unha árbore por 100 Harry Potter. Sabendo que se venderon 450 millóns de libros do aprendiz de bruxo, isto representa como mínimo 4.500.000 árbores». Ménard bota as contas e iso representa «tres veces a superficie de París. Save the planet: stop reading!»
21: Os libros menten. Preguntóuselle ao mariscal Foch por que non escribía as súas memorias, e o militar respondeu que porque non tiña nada que agachar, e Ménard apostila: «O mariscal ilustra ben un feito que o potente lobby editorial-libresco tenta afogar: os libros non nos din a verdade, a comezar polos libros de Historia que, ateigados de aproximacións, só dan unha visión deformada dos acontecementos […] Ora, a historia contén aínda unha onza de verdade, cando se compara coa Filosofía e a Teoloxía». En fin, despois de diversos exemplos, acaba con esta, exemplar, historia: «un escritorciño confía o seu manuscrito a Lessing, célebre crítico de arte alemán, e días máis partes vai preguntarlle que lle pareceu “Hai algo de novo e de verdadeiro no seu libro”, díxolle Lessing. O badulaque exulta, mais infelizmente en van. “Dixen que hai algo de novo e de verdadeiro, repite Lessing, mais desgraciadamente o novo non é verdadeiro e o verdadeiro non é novo.» Antes de acabarmos este capítulo, a respecto do mariscal Foch, recomendámoslles calorosamente a lectoras e lectoras o poema de Benjamin Péret, «Vie de l’assassin Foch», incluído nesa obra mestra da poesía sarcástica-revolucionaria: Je ne mange de ce pain-là (é dicir, en galego de Valdeorras: Desa auga non bebereín).
22: As calidades da lectura son falsas: 1) Ler estimula a imaxinación contrariamente ao cine, o que non é certo, segundo demostra Ménard e sabemos toda/os. 2) «Ler axuda á ortografía». Razoamento que, segundo Ménard, roza os límites do delito intelectual. Por que, se non, se poñen nos ordenadores correctores de ortografía, por decoración? 3) «Ler é como respirar. Ah ben! Propoño a Charles Dantzig, autor desta confusa fórmula, facer unha experiencia. Eu paro de ler durante unha semana e el para de respirar. Veremos quen ten razón». 4) «Ler fai culto». Ménard dá a informanción de curiosidades que volveran culto o lector. Curiosidades como a seguinte: «Chesterton e George Bernard Shaw eran tan opostos ideolóxica como fisicamente. Remarcando a delgadeza do seu amigo, Chesterton díxolle: “Véndoo, poderíase crer que a fame reina en Inglaterra”. Resposta do irlandés: “Véndoo a vostede, podería pensarse que vostede é a causa”».
