Repaso ao Sant Jordi 26, a grande aposta do mercado literario catalán

Xesús González Gómez.

Hogano, o Día de Sant Jordi, patrón de Cataluña, e día do libro e da rosa, contou cunha escritora de gran calidade: a Nobel coreana Han Kang (de quen recomendo encarecidamente a súa novela, a única que lin dela: A vexetariana (publicada en galego por Rinoceronte). Eu lina en catalán, publicada por La Magrana, tradución excelente de Mihwa Jo e Raimon Blancafort). O 21 de abril, Kang participou nun «diàleg de Sant Jordi» e a fila que se montou no Centre de Cultura Contemporània, do Concello de Barcelona (CCCB) foi, por así dicilo, espectacular. Kang, que seica sofre un pouco de agorafobia, só asinou 100 exemplares. A sinatura de libros seríaas 11,30: ás oito da mañá xa había xente na cola. Xente algunha vida de fóra de Cataluña, como unha tal Alba, que comprou un billete de avión a Barcelona dende, supomos Santiago de Compostela, porque a tal Alba vive en Ferrol. Tamén quería conseguir, supoño que o logrou, a rúbrica de Amélie Nothomb, que ao igual que a Nobel coreana, andaba por Barcelona asinando exemplares das súas obras. Carlo M. Cipolla, afirma, en As leis fundamentais da estupidez humana (Rinoceronte), que o número de estúpidos é igual, en porcentaxe, en todas as faixas da sociedade (oficios, clases sociais, etc.); eu acredítoo, sen pasar por alto eu que podo pertencer a ese tanto por cento). Se isto é certo, digo, tamén se pode afirman que a porcentaxe de «frikis» é a mesma en todas as capas de lectora/es. Mais deixémonos de estúpidos, frikis e curiosidades e vaiamos ao tema que nos trae.

Segundo o Gremi de Llibreters de Catalunya, a venda de libros aumentou no 2025 un 4% con respecto o ano anterior, cuxo aumento con respecto ao 2023 fora espectacular: case un 12%. Ora, coma sempre, as cifras do Gremi de Llibreters, ofrecidas por LibriData e LibriRed non teñen en conta nin as grandes superficies: FNAC, El Corte Inglés, nin as plataformas dixitais (de Iberlibro até Amazon), polo que nunca se saberá a cifra real de vendas, a non ser que falen os editores, e estes son máis que crípticos e manteñen pechados os seus segredos baixo sete portas blindadas, de tal maneira que, acho, son envexados polos servizos secretos de calquera país occidental. Malia estes aumentos de venda do libro en catalán, a compra do libro neste idioma en Cataluña só chega ao 30% dos libros vendidos, se ben os editores, coa axuda das institucións (Generalitat, Deputacións, Concellos) conxuráronse para alcanzar en menos de cinco anos o 40% do total. (Non esquezamos que en Cataluña vive case un millón e medio de inmigrantes e a poboación continúa a medrar).

Se o Sant Jordi do 2025 foi considerado o mellor Sant Jordi da historia, cun aumento do 6% das vendas con respecto ao 2024, tamén foi o primeiro ano en que o libro en catalán vencía o libro en castelán: 52% contra 48%. Ora ben, estes porcentaxes poderían cambiar sensibelmente se as cifras que dá o Gremi de Llibreters recollesen non só os libros vendidos nas grandes superficies senón tamén nas librarías-papelarías que non están afiliadas a tal Gremi. Se o pasado ano foi o mellor Sant Jordi da historia, polo que a vendas se refire, como foi o Sant Jordi deste ano?

Segundo os primeiros datos que entrega o Gremi, este ano a cifra, en euros, achégase aos 27 millóns, cando o ano pasado foran 26,1 millóns. Faltan, porén as cifras definitivas, e dous datos importantes. En que idioma se vendeu máis, en catalán ou en castelán? Superaranse os 75.000 títulos que se venderon o ano pasado?

Como cada ano, a oferta de novela, ou de libros de narrativa, ofrecida polas editoriais cataláns por estas datas (é dicir, de xaneiro a abril) foi, en certo xeito, desmesurada. Velaí algún títulos, tanto de novela ou narración en catalá e de novela ou narración traducida ao catalán:

Novela en catalán:

Agnès Marqués: La segona vida de Genebra Vern, premio de novela Ramon Llull 2026 (a autora foi, durante uns anos, tanto correspondente coma columnista da desaparecida A Nosa Terra); Empar Moliner: Instruccions per a viure sense ella; Màrius Serra: Mal entès (que se pode traducir como mal entendido ou malentendido), Alícia Kopf: Memòria de Eco (Kopf, pseudónimo de Imma Àvalos Marquès, entrega despois da súa formidábel e exitosa Germà de Gel, a súa segunda novela. Novela de alta calidade literaria). Julià de Jòdar, outro dos grandes nomes da narrativa catalá actual: Les nits en blanc (para aquela ou aquel que non coñeza este autor, recoméndolles Metall impur, non porque sexa a mellor del, sendo unha boa novela, senón porque verá aparecer polo medio poemas de Pimentel, etc.; Eva Baltasar: Peixos (outro acerto desta narradora); Carlota Gurt: Els Erms (penso que a consolidación desta autora); Regina Rodríguez Sirvent: Crispetes a la matinada (ou sexa «Pipocas á madrugada»): outra novela desta súpervendas; Joan Esculies: La gata; Antoni Pladevall: Aquesta nit passarà la guilla (guilla: raposo/a); Francesc Serès: El primer any (outro dos grandes escritores cataláns do momento: o libro vai sobre o primeiro ano de vida do seu primeiro fillo); Laia Ruíz Mingote: M’estimaries si fos un cuc (cuc: verme); Gerard López Fageda: L’última trucada; Anna Carrè Pons: La gran família (unha boa novela, aínda que para min esta autora é mellor na narración curta) Albert Sánchez Piñol: Desprès del naufragi (ouro súpervendas de calidade); Carles Rebassa: Prometeu de mil maneres; Neus Canyelles: Sales d’espera; Vicent Flor: Terres bàrbares; Berta Jardí: Les models de la Belle Èpoque (nova obra dunha autora xa consolidada); Jordi Massó: Aixó ja no ho veurem; Lluís M.ª Todo: El joc del mentider (un bo novelista e un gran tradutor); Miquel Bonet: Fricando Nation; Jordi de Manuel. La verge de la punyalada; Joan Carreras: Estaría molt bé. E pecharemos esta lista con dúas recomendacións: Acció de gràcies, da alemá Stefanie Kremser, obra escrita directamente en catalán por esta escritora que dende hai anos vive en Barcelona. Tamén recomendamos as súas outras novelas, das que existen tanto versión catalá como castelá. E a segunda recomendación: Summa Kaòtica, de Ventura Ametller (Bonaventura Clavaguera Clavaguera, 1933-2008), cuxa primeira edición, publicada pola defunta Editorial Laia en 1986, se ben tivo certo éxito de crítica, pasou completamente desapercibida para a maioría de lectoras e lectores cataláns. Esquezo, á mantenta, algúns outros títulos. A listaxe é só para dar unha visión da forza da literatura catalá no que respecta á narrativa.

En canto ao número de traducións, traducións de narradora/es europea/os do oeste como do leste, americanos, asiáticos, o número case que supera o de orixinais en catalán. Vexamos uns cantos títulos traducidos:

Jean Echenoz: Bristol; Amy Tiwgg: Criatures podrides; Ryũ Murakami: Pírcing; Hans Kang: Tinta i sang; David Uclés: La ciutat de les llums mortes; Nerea Pallarés: Punt de aranya; (como curiosidade, digamos que o 23 de abril púñase a venda a terceira edición); Eider Rodríguez: Tot era el mateix forat; Miren Amuriza: Pleibac; Oscar Wilde: El quadre de Doran Gray; Iris Murdoch: El príncep negre; Émile Zola: El carnatge; Grazia Deleida: Cendra; Pierre Lemaître: Les belles promesses; Kim Ae-ram: Quatre veritat i una mentida; Julian Barnes: Comiats; Victor Heringe: Glòria; Ngũgī wa Thiong’o: Un gra de blat; Emmanuel Carrère: Kolhoz; Cesare Pavese: La llum i les fogueres; Maria Stepánova: Desaparéixer; Robert Coover: Huckleberry Finn a l’oest; John Irving: Reina Esther; Miguel Bonnefoy: El somni del jaguar; Gueorgui Gosdipodinov: El jardiner i la mort, e bastantes máis.

Antes de dar a lista dos libros máis vendidos, polo que respecta á narrativa en catalán (orixinal ou traducida), vexamos cales eran os dez títulos que segundo LibriRed-LibriData  foran os máis vendidos na semana do 6 ao 12 de abril:

1.- Crispetes de matinada, Regina Rodríguez Sirvent (catro semanas no mercado). La Campana.

2.- El joc del silenci, Gil Pratsobrerroca (28 semanas no mercado). La Campana.

3.- No has estat mai sol, Albert Espinosa. Grijalbo (dúas semanas no mercado).

4.- La ciutat de les llums mortes, David Uclés. Destino (11 semanas no mercado).

5.- Passeig de Gràcia, Roger Bastida (nove semanas no mercado). Comanegra.

6.- Prometeu de mil maneres, Carles Rebassa (cinco semanas no mercado). Univers.

7.- Peixos, Eva Baltasar (sete semanas no mercado). Club Editor.

8.- La segona vida de Ginebra Vern, Agnès Marqués (oito semanas no mercado). Columna.

9.- Desprès del naufragi, Albert Sánchez Piñol (nove semanas no mercado). Univers

10.- Les Calces al sol, Regina Rodríguez Sirvent (188 semanas no mercado), La Campana.

Polo que respecta aos grupos editoriais: Random House (La Campana, Grijalbo), catro títulos; Planeta (Destino, Columna), dous, e os outros catro libros máis vendidos van para tres editoriais independentes: Univers (dous títulos), Comanegra e Club Editor.

A partir, supoño, desta listaxe , o xornal barcelonés La Vanguardia, na súa edición do día 23 (é dicir, o mesmo día de Sant Jordi) fai o prognóstico dos tres primeiros libros máis vendidos, tanto en catalán como en castelán e en ficción como en non-ficción. Os tres primeiros libros máis vendidos, en todos os apartados, son os tres primeiros máis vendidos a semana anterior a Sant Jordi.

Mais vaiamos polos datos definitivos: os cinco libros máis vendidos no apartado ficción en catalán este Sant Jordi foron os seguintes títulos:

1.- Crispetes de matinada, Regina Rodríguez Sirvent (La Campana).

2.- El joc del silenci, Gil Pratsobrerroca. (La Campana)

3.- Passeig de Gràcia, Roger Bastida.( Comanegra)..

4.-No has estat mai sol, Albert Espinosa. (Grijalbo).

5.- Prometeu de mil maneres, Carles Rebassa. (Univers).

Como se comprobará, case os mesmos títulos que a semana anterior: só un cambio de posicións. Por grupos editoriais: Random House (La Campana, Gribalbo), dous: Os outros dous títulos son para editoriais independentes.

Polo que respecta ao apartado non-ficción, onde entran todo tipo de libros, daremos unha listaxe en que non teremos en conta nin libros de cociña, nin de auto-axuda, nin cousas semellantes. Entran, iso si, libros de historia, biografía, filosofía, ensaio, etc. Vexamos algúns dos títulos publicados no último trimestre en catalán.

Non-ficción en catalán:

José Enrique Ruiz-Domènech: Vida i anhels de Ricard Guillem. Un senyor de Barcelona del segle XI; Ramon Solsona: Dones migpartides; Vicenç Lozano: Lleó XIV; Josep María Muñoz: Una recança infinita. Mig segle de política catalana 1975-2025; Lluís Aguiló: Paràlisi per agitació; Marià Manent: Dietaris (reedición); Pol Guasch: Relíquia (existe tradución castelá: recomendamos a súa visita); Rafael Vallbona: Catalunya flamenca (sobre o flamenco, a música, en Catalunya); Francesc Torralba: Anatomia de l’esperança; Eudald Espluga: Imaginar la fi; Albert Velasco: Les pintures de Sixena; David Martínez Herrada: Històries de Barcelona; Josep Riboli i Rossend Serra: El comte Arnau_una llegenda ripollesa; Gisèle Pelicot: Un himne a la vida; Magda Oranich: Totes les batalles; Josep F. Mària i Serrano: Un present que s’eixampla; Iris Murdoch: Existencialistes i místics. Escrits sobre filosofia i literatura; Lluís Quintana: Per entendre Foix; Annika Norlin: La comunitat; Natza Farré: L’ultima vegada que et dic adéu (como curiosidade, excompañeira de traballo, como Agnès Marqués, de quen isto asina); Miriam Toews: Una treva que no és pau; Yago Herrero: Metamorfosi: una revolució antropològica; Jordi Pàmies: Les renùncies. Una qüestió de desafecció política; Donatella de Cesare: Tecnofeixisme. La suspensió de la política; Eric Hobsbwam: Com canviar el món; Laia Gordi: La revolta de les mares. Assalt feminista a la maternitat; Miquel alberola Benavent: Raimon. Aquest jo que soc; Na Pai: El capital sexual; Jordi Martín-Rueda: Passarem. Vides per la llibertat; Terry Eagleton: Esperança sense optimisme; Raül Garrigasaiet: La roca i l’aire; Xavier de Maistre: Viatge al voltant de la meva cambra (cuarta tradución ao catalán deste clásico francés: 1904, Rafel Patxot i Jubert, tra.; 1931: Josep Maria Plobet, trad.; 2006: Salvador Company i Anna Torcal, trads.; e a que hoxe se presenta, traducida por Montserrat Balcells Flotats. Como curiosidade, digamos que agás a tradución de Poblet: Viatge entorn de la meva cambra, as outras tres teñen o mesmo título), Georges Sand: Cartes des de Venècia, e bastantes máis.

Velaí os libros de non-ficción máis vendidos en catalán a semana do 6 ao 12 de abril:

Non-ficción:

1.- Manual de defensa del català, Oscar Andreu (Univers).

2.- Anatomía de l’esperança, Francesc Torralba (Destino).

3.- On neix la luna, Oriol Mitja (Columna).

4.- Cuines Pim Pam, Arnau París (Ara llibres).

5.- Impacte, Carles Porta. (La Campana).

6.- Èren tan joves, Sílvia Soler (Univers).

7.- L’última vegada que et dic adéu, Natza Farré (Angle).

8.- Bola de Drac i la filosofía, Claudio Kulesco (Blackie Books)

9.- Garlanda, Maria Rovira, Blackie Books.

10. Relíquia, Pol Guasch (Anagrama).

As vendas por grupos editoriais foron as seguintes: Independentes cinco (Univers dous, Blackie Books dous, Ara Editorial un). Grupo Planeta dous (Destino e Columna). 9 Grup editorial: un (Angle), grupo que case poderiamos cualificar de independente). Grupo Feltrinelli, un (Anagrama), e Random House, un (La Campana).

E este Sant Jordi en non-ficción os títulos de non-ficción máis vendidos foron os seguintes, é dicir, os mesmos títulos que a semana anterior.

1.- Manual de defensa del català, Oscar Andreu (Univers).

2.- Anatomía de l’esperança, Francesc Torralba (Destino).

3.- On neix la luna, Oriol Mitja (Columna).

4.- Cuines Pim Pam, Arnau París (Ara llibres).

5.- Impacte, Carles Porta. (La Campana).

A lista por grupos fica do seguinte xeito: Planeta, dous (Destino, Columna). 9 Grup editorial. (Angle). Random House, un (La Campana); e Univers (independente), un.

En poesía a oferta sempre é menor, mais este ano, non sei por que conxuncións de astros, é dos anos que apareceron máis libros de poesía (ou, cando menos, deron conta deles os medios). Aínda que non aparecerán nunca libros de poesía entre os máis vendidos, velaí algúns dos títulos aparecidos o último trimestre, en catalán:

Gaspar Jaen Urbán: Per a saber d’amor. Obra poètica; Seamus Heaney: 100 poemes; Clementina Arderiu: Jo era el cant. Obra poética 1913-1972 (un volume para revisar dunha vez por todas a obra poética de Arderiu, que durante moitos anos viviu baixo a sombra do seu marido, o poeta Carles Riba); Joan Alcover: Poesies. Edició completa; Rosa Font Massot: Poema del desig; Antoni Ferret Blaig: Estricta litúrgia; Albert Roig: Fer negre; Odysséas Elitis: Diari d’un abril invisible; Stephen Crane: Genets negres i altres ratlles (a poesía do autor de A medalla vermella do valor); Lluís Solà, dous libros: Poesia completa e mais Poesia tardana; Biel Mesquida: Tract (flamante Premi d’honor de les lletres catalanes, máis coñecido como narrador do que como poeta); Paul Éluard: Donar a veure (libro que recolle poemas en prosa, ensaios e artigos sobre arte escritos polo Éluard surrealista: altamente recomendábel), Jaume Colll Mrirné: Com les fulles; Joan Urpinell López: D’inflexions. E dúas antoloxías da poesía catalá en castelán: Jordi Virallonga: Antología general de la poesía catalana moderna e Jaime D. Parra: Poetas catalanas del siglo XXI.

Como curiosidade, aí van os cinco libros infantís-xuvenís máis vendidos a xornada de Sant Jordi deste ano:

1.- Em dic Goa 10. Quin embolic, Goa!, Miriam Tirado (B de Blok).

2.- Ticniks 3. Vampi, Maribel Martí i Xavier Solomó (Combel).

3.- Titó. Excursió a la llegenda de Sant Jordi, Cristina Jiménez (Estrella polar)

4.- Sant Jordi i el drac, Oriol García Malsosa i Christian Inaraja (Combel)

5.- El zoo d’en Pitus, Sebastià Sorribas, Carles Miralles, Maria Martínez (La Galera)

El zoo d’en Pitus, novela infanto-xuvenil de Sebastià Sorribas está considerado o libro catalán deste xénero máis vendido de todos os tempos. O presente é unha adaptación a banda deseñada de Carlos Miralles e a debuxante Maria Martínez.

Neste apartado, a cousa queda así: Grupo Casals (Combel), que podería considerar independente, dous títulos. Random House (B. de Blok), un. Planeta (estrella Polar 1) e Grup Abacus (La Galera), un.

Segundo LibriRed-LibriData, os dez títulos de ficción en castelán, ou traducidos a este idioma, máis vendidos en Cataluña durante a devandita semana (6-12 de abril), foron os seguintes:

1.- La intriga del funeral inconveniente, Eduardo Mendoza (dúas semana no mercado), Seix & Barral.

2.- Comerás flores, Lucía Solla Sobral, Asteroide (33 semanas no mercado).

3.- Una niña buena, Elisabet Benavent, Suma (unha semana no mercado)

4.- La ciudad de las luces muertas, David Uclés, Destino (11 semanas no mercado).

5.- Maite, Fernando Aramburu, Tusquets (sete semanas no mercado).

6.- La península de las casas vacías, David Uclés, Siruela (110 semanas no mercado).

7.- Mentira, Juan Gómez Jurado, Ediciones B (oito semanas no mercado).

8.- Llevará tu nombre, Sonsoles Ónega, Planeta (sete semanas no mercado).

9.- Nunca estuviste solo, Albert Espinosa, Grijalbo (dúas semanas no mercado)

10.- Han cantado bingo, Lana Corujo, Reservoir Books (65 semanas no mercado).

Por grupo editorial a cousa queda así: Planeta, catro (Seix&Barral, Tusquets, Planeta), Random House, catro (Ediciones B., Reservoir Books, Suma), unha Vivendi (Siruela). unha Asteroide (independente).

Velaí os cinco títulos de ficción en castelán máis vendidos este Sant Jordi:

1.- La intriga del funeral inconveniente, Eduardo Mendoza, Seix & Barral.

2.- Maite, Fernando Aramburu, Tusquets.

3.- Comerás flores, Lucía Solla Sobral, Asteroide.

4.- Mentira, Juan Gómez Jurado, Ediciones B.

5.- La ciudad de las luces muertas, David Uclés Destino.

Grupos editoriais: Planeta (Seix &Barral, Tusquets, Destino): dous, Random House (Ediciones B): un; Asteroide (independiente): un.

A semana anterior a Sant Jordi, a lista de máis vendidos de non-ficción en castelán era a seguinte:

Non ficción en castelán:

1.- Cinco semanas para desinflamarte, Blanca García-Orea Haro (Grijalbo).

2.- Rosalía, por ahí Barcelona, Maricel Chavarría, Libros de La Vanguardia.

3.- Alzar el duelo, Paz Padilla. (Harpercollins).

4.- Instrucción de novicias, Ana Garriga, Blackie Books.

5.- Las elites que dominan España, Andrés Villena Oliver, Libros del K.O.

6.-Donde nace la luz, Oriol Mitja, Temas de hoy

7.- Hábitos atómicos, James Clear, Diana.

8.- Cuaderno de actividades para adultos, Blackie Books.

9.- El regalo de los años, Luis Rojas Marcos, Blackie Books .

10.- Viaje a un nuevo mundo, Enric Juliana & Esteban Hernández. Arpa.

Neste apartado, polo que respecta a grupos editoriais, as cousas están así: Independentes, Blackie Books tres, Arpa un, Libros del K.O. un, Libros de La Vanguardia un), Random House un (Grijalbo), Planeta dous (Temas de hoy, Diana), News Corp (Harpercollins), editorial esta fundada polo magnate da prensa Rupert Murdoch.

O día de Sant Jordi, os cinco títulos máis vendidos en non ficción en castelán foron os seguintes:

1.- Instrucción de novicias, Ana Garriga, Blackie Books.

2.- Alzar el duelo, Paz Padilla. (Harpercollins).

3.- Hábitos atómicos, James Clear, Diana

4.- Rosalía, por ahí Barcelona, Maricel Chavarría, Libros de La Vanguardia.

5.- Bondad, compasión y amabilidad para vivir contigo, Victor Küppers (Plataforma).

E, para rematarmos dunha vez por todas, velaí os libros infanto-xuvenís en castelán máis vendidos o día de Sant Jordi en Cataluña:

1.- Si fuéramos eternos, Emma Gil (MR).

2.- K-Pop DemonHunters. ¡Por los fans!, Netflix (Montena)

3.- GoDelk 1. GoDelk y la gema maldita, GoDelk (Destino)

4.- Me llamo Goa 10-¡Vaya lío, Go!, Miriam Tirado (B de Blok)

5.- Binding 13, Chloe Walsh (Montena).

Aquí os dous grandes grupos, que dominan, segundo noticias, o 48% do mercado do libro en España repártense os postos da seguinte maneira: Random House, tres (Montena e B. de Blok): tres; e Planeta (MR, Destino): dous.